Przypomnijmy, że uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, zwana popularnie Boże Ciało powstała w XIII w. w Liege, upowszechniła się w XIV we Francji, Niemczech, Hiszpanii, Polsce. Początkowo z uroczystością nie wiązała się procesja, została wprowadzona w XIV w.

Jej powstanie wiąże się z procesja błagalna. Obchodząc pola, które chciano oddać pod szczególną opiekę Bożą, zatrzymywano się w określonych czterech miejscach (w nawiązaniu do czterech stron świata). W tych miejscach błogosławiono najpierw przez odczytanie początku czterech Ewangelii (od XV w. – Niemcy), a następnie odbywało się błogosławieństwo Najświętszego Sakramentu.

Procesja upowszechnia się w połowie XIV w.: Niemcy, Austria, Szwajcaria, Węgry; w początkach XIV w.: Francja, Hiszpania, Anglia. W Italii w XV stuleciu. Pap. Marcin V i Eugeniusz IV obdarowali odpustem uczestników procesji. 1614. Pojawia się przepis, by w mieście była tylko jedna procesja. Procesja miała charakter uwielbienia Chrystusa.

W Polsce najwcześniej Boże Ciało wprowadziła diecezja krakowska, stało się to na synodzie w 1320 r. za biskupa Nankera. W dekrecie wprowadzającym wzywał do jałmużny w tym dniu i modlitwy,. W 1420 święto było obowiązujące we wszystkich diecezjach Polski. W XV w we Wrocławiu organizowano tylko jedna procesje, do której włączały się inne parafie, zawsze z własną monstrancja. Kard. Radziwił w 1594 nakazał wzorem Rzymu nosić tylko jedną monstrancję.

Po Soborze trydenckim procesja przybrała charakter bardziej tryumfalny, była znakiem zwycięstwa na herezjami (zwłaszcza nad protestantyzmem). Znajdowało to wyraz w listach pasterskich. Np. biskup krakowski Bernard Maciejewski w 1601 r. traktował procesje Bożego Ciała jako wyrażenie tryumfu Zbawiciela nad śmiercią i wyznanie wiary wobec heretyków, zachęcał także do Komunii w tym dniu (list biskup podawały także inne synody w Polsce). W miastach, w których znajdowały się szkoły uczniowie podczas procesji wykonywali śpiewy, deklamowali i wygłaszali biblijno- dogmatyczne kwestie i dialogi, przebierali się za aniołów, czy świętych, nieśli insygnia, formowali żywe obrazy z historii zbawienia. Udział w procesji, pełnienie określonej funkcji wywoływały spory pomiędzy cechami. Do procesji włączyło się wojsko strzelając z moździeży czy muszkietów, także w małych miasteczkach czy wioskach pojawiały się elementy pirotechniczne. Epoka Oświecenia zwalczała ten typ pobożności, pełen teatralizacji, elementów festynu i widowiska.- chodziło także o procesje rezurekcyjną. Stwierdzić trzeba, że procesja Bożego Ciała w Polsce przyjmowała także inny charakter w zależności od sytuacji politycznej (zabory, czasy komunizmu) stając się wyrazem wiary zwalczanej czy zakazywanej, potwierdzeniem tożsamości narodowej itp.

Cześć dla obecnego Jezusa Chrystusa w Eucharystii wyraziła się w sprawowaniu Mszy Świętej z uroczystości przez cała oktawę. Papież Urban VI w 1398 zaliczył uroczystość do głównych świat kościelnych. Sprawowano Eucharystię wobec wystawionego Najświętszego Sakramentu i oczywiście z procesja wokół kościoła.
Pierwszy natomiast opis procesji w Boże Ciało w Polsce zawarty jest w Ordinale płockim (XIV w.). Śpiew początków czterech Ewangelii pojawił się również w Płocku ok.1430 r.
Zachowane opisy procesji dotyczą przede wszystkim głównej procesji w samą uroczystość.

Np. w gimnazjum prowadzonym przez Księży Jezuitów w Braniewie, w zapisach z 1570 r. w „procesji szło dwudziestu młodzieńców przebranych za aniołów, inni mieli podobizny naczyń świętych, używanych w czasie Mszy Św.: kielich, patena itd.” Ciekawy jest także opis procesji Bożego Ciała przy kościele św. Benona w Warszawie (koniec XVIII w.) ”Kościół i dziedziniec kościelny pełen był świateł i kwiatów. Dwunastu asystentów niosło dymiące kadzielnice. Gromada chłopczyków w biało- złotych ubraniach sypała kwiaty przed Najświętszym Sakramentem. Kapłani kroczący przed monstrancją byli odziani w najdroższe kapy. Najwspanialszy był jednak baldachim, niesiony przez sześciu najznakomitszych mężczyzn. Księżniczki i panie z najwyższej arystokracji pracowały przy jego ozdobie: kwiaty i różne symbole wyobrażające Najświętszy Sakrament były na nim wyhaftowane, poczet młodzieńców przybranych w srebrno-złote szaty wyobrażających cherubinów postępował za monstrancją”.

O intensywności przeżywania sakramentalnej obecności Chrystusa, które pogłębiało się w procesjach w poszczególnych parafiach podczas oktawy, świadczyć może fakt zachowania się trzech pieśni polskich (z XV w.) Są to: „Witaj miły Jezu Chryste”, „O Ciało Boga żywego”, „Jezu Chryste nasza radość”. W Krakowie zaś w XVI w . wydrukowano pieśn:”Czas jest łaski wszystkim Krześcianom. Pieśń ta posiadała podtytuł : „Pieśń czasu Procesyey z Ciałem Pańskim”.

drukuj